Powrót

Zatoki przynosowe i ich rola w organizmie

Zatoki przynosowe

W okresie jesienno-zimowym, kiedy doskwierają nam różne choroby wirusowe układu oddechowego, jedną z częściej diagnozowanych przypadłości jest ostre zapalenie zatok. Większość z nas nie ma jednak pojęcia, czym właściwe są zatoki i jaka jest ich rola w organizmie. Jakie objawy mogą świadczyć o tym, że problem zdrowotny dotyczy właśnie zatok? [3]

Zatoki przynosowe – co to takiego?

Zatoki przynosowe, jak sama nazwa wskazuje, stanowią puste przestrzenie w obrębie kości twarzoczaszki, które pozostają w łączności z jamą nosową. Wyróżniamy wśród nich:

  • parzyste zatoki czołowe – zlokalizowane w kości czołowej; mają one największą objętość – ok. 9 cm3 każda;
  • komórki sitowe – skupisko drobnych jamek w obrębie kości czołowej;
  • pojedynczą lub parzyste zatoki klinowe – zlokalizowane w trzonie kości klinowej;
  • parzyste zatoki szczękowe – znajdują się w trzonach kości szczękowych; ze względu na ich położenie w okolicy wyrostków zębodołowych szczęki, objawem toczącego się w nich stanu zapalnego może być także ból zębów górnego łuku zębowego. [1][2][4]

Obecność połączeń z jamą nosową umożliwia swobodnie przemieszczanie się nie tylko powietrza, ale także wypływ z zatok do jamy nosowej ewentualnych wydzielin, np. przy towarzyszącym infekcji stanie zapalnym. [1][2][3][4]

Co ciekawe, u noworodków zatoki przynosowe mają bardzo małą objętość, która stopniowo powiększa się wskutek wrastania błony śluzowej nosa w otaczające je kości twarzoczaszki. Ostateczny rozmiar osiągają dopiero w okolicach 20. roku życia. [1][2]

Po co nam zatoki przynosowe?

Zatoki przynosowe znacząco powiększają objętość jamy nosowej. Pełnią one liczne funkcje, takie jak ogrzewanie, oczyszczanie i nawilżanie wdychanego powietrza przed jego przedostaniem się do dalszych odcinków dróg oddechowych. [1][2]

Ponadto bardzo istotną rolą zatok jest zmiana struktury twarzoczaszki, która staje się lżejsza i łatwiej jest nam utrzymywać ją w równowadze. Jednocześnie budowa anatomiczna zatok zapewnia dużą wytrzymałość na ewentualne urazy i stanowi ochronę dla położonej głębiej mózgoczaszki.

Zatoki przynosowe stanowią również przestrzeń rezonacyjną podczas procesu mówienia. Stąd w sytuacji obrzęku błony śluzowej wyścielającej zatoki, jednym z objawów może być zmiana tonu głosu. [1][2]

Ostre zapalenie zatok – najczęstsza choroba zatok

Zatoki przynosowe stanowią jeden z pierwszych elementów układu oddechowego, do którego trafia wdychane powietrze, a wraz z nim różne chorobotwórcze drobnoustroje, które mogą stać się przyczyną zakażenia i rozwoju stanu zapalnego. Stąd też najczęściej diagnozowaną chorobą zatok jest ostre zapalenie zatok przynosowych. Przyczyną stanu zapalnego, oprócz czynników infekcyjnych, mogą okazać się także czynniki alergiczne czy długotrwałe drażnienie czynnikami fizycznymi, np. dymem papierosowym. Dochodzi wówczas do obrzęku błony śluzowej, co utrudnia wypływ wydzieliny gromadzącej się w zatokach, i wystąpienia uczucia „zatkanych” czy „zablokowanych” zatok. Ponadto zdarza się ból w okolicy czołowej (w przypadku zajęcia zatok czołowych) czy w okolicy podoczodołowej (w przypadku zajęcia zatok szczękowych), nasilający się zwłaszcza przy pochyleniu. Pacjenci skarżą się również na pogorszenie węchu i obecność surowiczo-śluzowej wydzieliny, spływającej po tylnej ścianie gardła. [2][3][4]

Przewlekłe zapalenie zatok

Zapalenie zatok może mieć również charakter przewlekły. Wówczas kryterium różnicującym z ostrym zapaleniem zatok jest czas utrzymywania się objawów. Jeśli uciążliwe symptomy występują nieprzerwanie przez ponad 12 tygodni, mamy do czynienia właśnie z przewlekłym zapaleniem zatok. [3][4]

 

[1] Pod red. Woźniak W., Anatomia człowieka., wyd. Elsevier Urban&Partner, Wrocław 2009, s: 194-195

[2] Pod red. Latkowskiego B., Otolaryngologia – podręcznik dla studentów medycyny i stomatologii, wyd. PZWL, Warszawa 1995, s:118-121

[3] Pod red. Gajewski P., Interna Szczeklika 2017, wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2017, s: 668-671

[4] https://www.mp.pl/otolaryngologia/nos_i_zatoki/56796,objawy-kliniczne-ileczenie-ostrego-zapalenia-zatok-przynosowych – data dostępu: 04.04.2018