Powrót

Najczęstsze przyczyny zaburzeń węchu

Najczęstsze przyczyny zaburzeń węchu

Węch stanowi jeden ze zmysłów, za pomocą którego odbieramy otaczający nas świat. Jest on formą percepcji wrażeń zapachowych spożywanych potraw, ale także pomaga właściwie odczytywać ich smak. Z drugiej strony węch może nas uratować – pozwala przecież wyczuć niepokojący zapach dymu czy innych substancji toksycznych i zmusza nas w ten sposób do reakcji. Niestety wielu z nas cierpi z powodu zaburzeń węchu, co jest nie tylko nieprzyjemne, ale może też być niebezpieczne. O czym mogą świadczyć zaburzenia węchu? [3]

Zaburzenia węchu – co to takiego?

Wyróżniamy kilka podstawowych rodzajów zaburzeń węchu. Mogą one mieć postać osłabienia powonienia, czyli hiposmii lub całkowitego braku węchu, czyli anosmii. Ponadto możemy nieprawidłowo odczuwać zapachy, czyli cierpieć na parosmię lub odczuwać nieprzyjemne, drażniące zapachy – wówczas stwierdza się kakosmię. [3]

Lista przyczyn zaburzeń węchu jest bardzo długa. Może do nich dochodzić na drodze kilku mechanizmów:

– zamknięcia przewodów nosowych, przez co zapachy nie są w stanie dotrzeć do receptorów węchowych zlokalizowanych w błonie śluzowej przewodów nosowych,

– upośledzenia czynności receptorów węchowych lub nerwu węchowego, przewodzącego bodziec do mózgu,

– obecności patologicznych procesów w obrębie mózgowia, które uniemożliwiają interpretację bodźca. [3]

Przyczyny laryngologiczne zaburzeń węchu

Najczęściej zaburzenia węchu mają podłoże laryngologiczne. Praktycznie każdy z nas doznał czasowego upośledzenia węchu, np. podczas przeziębienia. Dochodzi wówczas do obrzęku błony śluzowej i zwężenia przewodów nosowych, przez co utrudnione jest docieranie zapachów do nabłonka węchowego. Podobne podłoże mają zaburzenia węchu w przebiegu alergicznego nieżytu nosa, nasilającego się zwłaszcza w okresie wiosenno-letnim. [1][2][3][4]

Jednostronne lub obustronne zaburzenie węchu może być również spowodowane obecnością w jamie nosowej i przewodach nosowych innych przeszkód takich jak polipy, czyli uwypuklenia błony śluzowej czy guzy nowotworowe. [2][3]

Nadużywanie w trakcie infekcji leków obkurczających naczynia błony śluzowej nosa prowadzą z kolei do uszkodzenia nabłonka węchowego. Zmysł powonienia powraca dopiero po około 30 dniach – tak długo trwa pełna regeneracja nabłonka. [1]

Przyczyny neurologiczne zaburzeń węchu

Najczęstszą przyczyną zaburzeń węchu na podłożu neurologicznym są urazy czaszkowo-mózgowe, np. jako efekt wypadków komunikacyjnych. Dochodzi wówczas do uszkodzenia włókienek nerwowych przechodzących przez wąskie otwory czaszki lub ośrodków w mózgu, odpowiadających za interpretację doprowadzanych bodźców. Utrata węchu może być jedno- lub obustronna i mieć charakter przejściowy lub trwały. O tej drugiej mówimy, jeśli nie doszło do powrotu funkcji powonienia w ciągu roku od urazu, co znacząco pogarsza rokowanie co do poprawy stanu. [3]

Wśród innych przyczyn neurologicznych można wymienić także guzy mózgu, zlokalizowane zwłaszcza w przednim dole czaszki. Wówczas utrata węchu jest zwykle jednostronna. Zaburzenia węchu mogą być również jednym z pierwszych objawów chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Parkinsona czy choroba Alzheimera. [3][5][6]

Inne przyczyny zaburzeń węchu

Zaburzenia węchu mogą być efektem długotrwałej ekspozycji na różne czynniki uszkadzające receptory. Są to np. pyły czy dym tytoniowy, a także różne szkodliwe substancje, z którymi niektórzy mają styczność podczas pracy, np. farby czy lakiery o intensywnym zapachu. Kolejną przyczyną może być efekt uboczny działania niektórych leków, stosowanych np. w leczeniu nadciśnienia tętniczego czy padaczki. [3]

Upośledzenie węchu jest ponadto fizjologiczną zmianą zachodzącą z wiekiem jako skutek zmian zanikowych nabłonka. Co ciekawe, zaburzenia odczuwania zapachów są nawet objawem niektórych chorób psychiatrycznych, np. depresja czy schizofrenia.  [3][5]

 

[1] Pod red. Gajewski P., Interna Szczeklika 2017, wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2017, s: 668-671

[2] Pod red. Latkowskiego B., Otolaryngologia – podręcznik dla studentów medycyny i stomatologii, wyd. PZWL, Warszawa 1995, s:153-156

[3] https://neurologia.mp.pl/objawy/152731,zaburzenia-wechu – data dostępu: 01.05.2018

[4] Kohli P. et al., The prevalence of olfactory dysfunction in chronic rhinosinusitis., Laryngoscope. 2017 Feb;127(2):309-320

[5] Devanand D.P., Olfactory Identification Deficits, Cognitive Decline, and Dementia in Older Adults., Am J Geriatr Psychiatry. 2016 Dec;24(12):1151-1157

[6] Zou Y.M. et al., Olfactory dysfunction in Alzheimer’s disease., Neuropsychiatr Dis Treat. 2016 Apr 15;12:869-75