Powrót

Błona śluzowa nosa – jakie pełni funkcje?

błona śluzowa nosa

Nos to początek dróg oddechowych. Jeśli ten narząd funkcjonuje prawidłowo, to skutecznie oczyszcza, nawilża i ogrzewa wdychane przez nas powietrze nawet w niesprzyjających warunkach środowiskowych – niezależnie czy w spoczynku, czy podczas wysiłku (1). Elementem nosa jest błona śluzowa. Jakie pełni funkcje?
 

Czym jest błona śluzowa nosa?

 
Błona śluzowa, czyli śluzówka, jest unerwioną przez czuciowe włókna nerwu trójdzielnego wyściółką przewodów jamistych (2). Błona śluzowa nosa jest wyposażona w mechanizm śluzowo-rzęskowy, który potrafi samoistnie się oczyszczać oraz wytwarza wydzielinę śluzową, któreji głównymi funkcjami są nawilżanie nabłonka i zbieranie zanieczyszczeń. Również w śluzówce zlokalizowane są gruczoły produkujące płyn ogrzewający i nawilżający wdychane przez człowieka powietrze. W błonie śluzowej znajduje się lizozym, który potrafi rozpuszczać błony komórkowe niektórych bakterii (3).
 

Funkcje nosa:

     

  1. Oddychanie. Pierwszą funkcją nosa jest oddychanie, bo to początek dróg oddechowych człowieka, przez który do organizmu dostaje się powietrze. Jamy nosowe odpowiadają za 50% całkowitego oporu oddechowego w układzie oddechowym, a oddychanie przez nos to większy wydatek energetyczny, niż oddychanie przez usta.
  2. Nawilżanie powietrza. W przedsionku jamy nosowej następuje nawilżenie od 20 do 40% wdychanego powietrza, a w jamie nosowo-gardłowej powietrze nawilżone jest już w stopniu 90%.
  3. Oczyszczanie powietrza. Nos, dzięki błonom śluzowym, zatrzymuje ponad 95% pyłów znajdujących się we wdychanym powietrzu oraz ponad 99% gazów rozpuszczalnych w wodzie.
  4. Ogrzewanie powietrza. Na odcinku ok. 7 cm powietrze z nawet -20°C może się ogrzać do 31°C.
  5. Narząd węchu.
  6. Ochrona przed wirusami i bakteriami.
  7. Oczyszczanie organizmu ze zbędnych substancji dzięki kanalikom łzowym (4).

 
Prawidłowe funkcjonowanie nosa jest możliwe, kiedy jego szczególna anatomia nie jest w żaden sposób uszkodzona oraz prawidłowo rozwinięta jest błona śluzowa jamy nosa oraz zatoki przynosowe. Prawidłowo zbudowana błona śluzowa nosa powinna składać się z trzech warstw: nabłonka walcowatego wielorzędowego urzęsionego, błony podstawnej (pozakomórkowa struktura kolagenowa, oddziela nabłonek od warstwy podśluzowej), warstwy podśluzowej. Również sprawny aparat śluzowo-rzęskowy jest niezbędny do nawilżania, oczyszczania i ogrzewania powietrza (4).
 

Co wpływa na prawidłowe funkcjonowanie śluzówki nosa?

 
Stan nosa ma wielkie znaczenie dla oddychania, bo anatomia nosa i błony śluzowej jest ściśle powiązana z funkcjonowaniem tych narządów. Wdychane powietrze na początku trafia na tak zwaną zastawkę nosa, która sprawia, że po przejściu przez nozdrza przednie strumień powietrza zmienia swój kierunek o 60 stopni z pionowego na bardziej poziomy. Tu powietrze również przyspiesza, żeby w kolejnej części nosa zwolnić. Taki, wydawać by się mogło chaotyczny, przepływ powietrza przez nos nie jest przypadkiem, bo sprzyja lepszemu kontaktowi cząstek gazu oraz zanieczyszczeń z powierzchnią śluzówki. Dlatego bardzo ważne jest jej prawidłowe funkcjonowanie, które może zaburzyć lub całkowicie zatrzymać kilka czynników:

  • zbyt wysoka lub zbyt niska temperatura,
  • nieodpowiednia wilgotność powietrza,
  • zanieczyszczenia powietrza,
  • dym tytoniowy i alkohol,
  • infekcje wirusowe i bakteryjne,
  • alergia,
  • stany zapalne,
  • starzenie się,
  • zaburzenia hormonalne,
  • zaburzenia wodno-elektrolitowe,
  • urazy nosa,
  • niedobory immunologiczne,
  • nieprawidłowości w budowie anatomicznej i mikrostrukturze rzęsek,
  • zaburzenia genetyczne (4).

 

Nos jest organem, z którego ważnych funkcji często nie zdajemy sobie sprawy. Doceniamy je dopiero w czasie np. przeziębienia czy alergii, kiedy nie możemy prawidłowo oddychać. Być może nie doceniamy nosa, bo to jeden z najmniejszych organów ludzkiego organizmu, ale warto pamiętać o tym, że odpowiada on nie tylko za prawidłowe działanie górnych dróg oddechowych, ale całego organizmu. Bez nosa niemożliwa byłaby homeostaza. Problemy z nosem mogą wpływać na inne narządy i układy, a nawet na jakość naszego życia (4).

 

  1. Gotlib T, Smoliński B, Szczęsnowicz-Dąbrowska P. Fizjologia oddychania przez nos i jej implikacje kliniczne. Alergia. 2002;2(13)
  2. Samoliński B, Sybilsk A. Znaczenie stanów zapalnych błony śluzowej nosa w astmie oskrzelowej. Postępy Dermatologii i Alergologii. 2010;3(XXVII):223-229
  3. Blarkowska E. Nos – jego budowa, funkcje i choroby. http://www.poradnia.pl/nos-jego-budowa-funkcje-i-choroby.html Data dostępu: 15.03.2017
  4. Arcimowicz M. Nos i jego problemy. http://esculap.com/publication/131316/Nos_i_jego_problemy Data dostępu: 15.03.2017