Powrót

Przyczyny i objawy podrażnienia śluzówki nosa – jak je zwalczyć?

Śluzówka nosa (dzięki wydzielinie, którą wytwarza) wraz z rzęskami jest aparatem obronnym dla dróg oddechowych przed wnikaniem do nich z wdychanym powietrzem niekorzystnych substancji. Jej podrażnienie powoduje nieprzyjemne objawy – najczęściej katar lub uczucie suchości w nosie. Zwykły katar, który nie został wyleczony, może prowadzić do zakażeń lub przejść w stan przewlekły.

 

Funkcje śluzówki nosa

Śluzówka nosa zawiera gruczoły, których wydzielina miesza się i tworzy wilgotne pokrycie błony śluzowej nosa, tzw. otulinę śluzową. Otulina śluzowa wraz z rzęskami stanowi aparat obronny dla dróg oddechowych. Błona śluzowa nosa może wydzielić 1 litr wydzieliny na dobę. U zdrowego człowieka otulina jest przesuwana za pomocą rzęsek w stronę jamy nosowo-gardłowej. [1]

Początkowymi objawami podrażnionej śluzówki, a zarazem najbardziej znamiennymi, jest uczucie suchości w nosie oraz nadmierne wydzielanie, czyli katar. Śluzówka staje się obrzęknięta, dochodzi do kichania, silnego łzawienia, występują stany podgorączkowe, osłabienie lub zanik węchu, krwawienie. [1]

 

Nadmierne wydzielanie

Podrażnienie śluzówki nosa przez czynniki drażniące może powodować gwałtowne, zwiększone wydzielanie, co objawia się katarem. Zwiększona ilość śluzu, który czasem staje się bardziej lepki, może przyczynić się do zablokowania prawidłowego oczyszczania nosa. Konsekwencją takiego stanu mogą być zakażenia lub nawet przewlekłe zmiany śluzówki nosa. Powstająca wydzielina czasem może spływać do gardła, co zmusza do odchrząkiwania, odpluwania i odkasływania. [1]

 

Sucha śluzówka

Jednym z częstszych objawów podrażnionej śluzówki nosa może być jej nadmierna suchość. Wydzielina, która zasycha w nosie może, być wydzieliną śluzową, ropną lub z domieszką krwi. Po jej zaschnięciu tworzą się strupy, które po usunięciu mogą uwidocznić zmiany zanikowe w śluzówce nosa. W cięższych przypadkach może dochodzić do zanikowej zmiany również ścian nosa. [1,2]

 

Przyczyny powstających podrażnień

Na podrażnienia śluzówki związane z jej wysychaniem narażone są również osoby pracujące w niekorzystnych warunkach (pyły, gazy, suche i ciepłe powietrze, chemikalia), chore na cukrzycę, celiakię, choroby tarczycy. [1,2] Katar może być objawem zakażenia wirusowego, np. w popularnych przeziębieniach i grypie, bakteryjnego, ale również odpowiedzią na zmieniającą się jakość powietrza, którym oddychamy. Innymi przyczynami mogą być alergie, zmiany hormonalne u kobiet, ciąża, choroby tarczycy, zapalenie zatok przynosowych, skrzywiona przegroda nosowa, nadużywanie maści i kropli do nosa, niedrożność nosa, a w skrajnych przypadkach choroba nowotworowa. Jeśli nadmiar wydzieliny pojawia się tylko w jednej dziurce nosa, można podejrzewać ciało obce lub zębopochodne zapalenie zatoki szczękowej. [1,2]

 

Środowisko sprzyjające podrażnieniom śluzówki

Powietrze, którym oddychamy, może w znacznym stopniu wpłynąć na wystąpienie suchości śluzówki nosa lub kataru wraz z innymi dolegliwościami dodatkowymi. Naturalnym wrogiem dla otuliny nosa jest suche powietrze. Spadek wilgotności powoduje zmniejszenie ruchów rzęsek i wydzielania śluzu. Wilgotność powietrza jest niska w pomieszczeniach zbyt mocno ogrzewanych, gorących, klimatyzowanych. Niekorzystne są również pomieszczenia nadmiernie zapylone, miejsca, gdzie występują gazy lub chemikalia w powietrzu, wahania temperatur, zbyt długie przebywanie w słońcu, palenie papierosów lub nadużywanie alkoholu. [1,2]

 

Jak poradzić sobie z podrażnieniem?

Chcąc załagodzić uczucie suchości w nosie, należy zastosować inhalacje z roztworów soli fizjologicznej, z dodatkiem naturalnych olejków eterycznych. Pomocne bywa użycie odpowiednich kropli lub sprayów do nosa. Zaleca się usunięcie czynnika środowiskowego, który podrażnia śluzówkę – np. zastosowanie nawilżaczy powietrza, ograniczenie przebywania w pomieszczeniach gorących i przesuszonych. W przeziębieniach dodatkowo stosuje się witaminę C, środki obkurczające śluzówkę i zmniejszające obrzęk, salicylany. Czasem konieczne jest włączenie antybiotyków. W stanach przewlekłych, np. w zanikowych przewlekłych nieżytach nosa, pomocne bywają interwencje chirurgiczne. [1,2]

 

1. Janczewski G., Goździk-Żołnierkiewicz T. Konsultacje otolaryngologiczne. Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich Warszawa 1990; s:130-166

2. Zalesska-Kręcicka M., Kręcicki T. Zarys otolaryngologii. Podręcznik dla studentów i lekarzy Akademia Medyczna im. Piastów Śląskich Wrocław 2008; wyd.3 uzupełnione; s:125-129